کتاب‌سوزی! دو قرن سکوت

30 تیر 1397


کتاب‌سوزی!

بدین‌گونه شک نیست که در هجوم تازیان، بسیاری از کتاب‌ها و کتابخانه‌های ایران دستخوش آسیب فناگشته است. این دعوی را از تاریخ‌ها می‌توان حجت آورد و قراین بسیار نیز از خارج آن را تایید می‌کند. با این همه بعضی از اهل تحقیق در این باب تردید دارند. این تردید چه لازم است؟ برای عرب که به جز کلام خدا هیچ سخن را قدر نمی‌دانست، کتاب‌هایی که از آنِ مجوس بود و البته نزد وی دست‌کم مایۀ ضلال بود چه فایده داشت که به حفظ آن‌ها عنایت کند؟ 

در آیین مسلمانانِ آن روزگار، آشنایی به خط و کتابت بسیار نادر بود و پیداست که چنین قومی تا چه حد می‌توانست به کتاب و کتابخانه علاقه داشته باشد. تمام قراین و شواهد نشان می‌دهد که عرب از کتاب‌هایی نظیر آنچه امروز از ادب پهلوی باقی مانده است، فایده‌ای نمی‌برده است. در‌این‌صورت جای شک نیست که در آنگونه کتاب‌ها به دیده حرمت و تکریم نمی‌دیده است. 

از این‌ها گذشته، در دوره‌ای که دانش و هنر، به تقریب در انحصار موبدان و بزرگان بوده است، از میان رفتن این دو طبقه، ناچار دیگر موجبی برای بقای آثار و کتاب‌های آنها باقی نمی‌گذاشته است. مگر نه این بود که در حمله تازیان، موبدان بیش از هر طبقه دیگر مقام و حیثیت خویش را از دست دادند و تار و مار و کشته و تباه گردیدند؟ با کشته شدن و پراکنده شدن این طبقه پیداست که دیگر کتاب‌ها و علوم آنها نیز که به درد تازیان هم نمی‌خورد موجبی برای بقا نداشت. نام بسیاری از کتاب‌های عهد ساسانی در کتاب‌ها مانده است که نام و نشانی از آنها باقی نیست. حتی ترجمه‌های آنها نیز که در اوایل عهد عباسی شده است از میان رفته است. پیداست که محیط مسلمانی برای وجود و بقای چنین کتاب‌ها مناسب نبوده است و سبب نابودی آن کتاب‌ها نیز همین است.
 

همه کتاب ها را به آب افکن!

 

باری از همه قراین پیداست که در حمله عرب بسیاری از کتاب‌های ایرانیان، از میان رفته است. گفته‌اند که وقتی سعدبن ابی‌وقاص بر مدائن دست یافت در آنجا کتاب‌های بسیار دید. نامه به عمربن خطاب نوشت و درباب این کتاب‌ها دستوری خواست. عمر در پاسخ نوشت که آن همه را به آب افکن که اگر آنچه در آن کتاب‌ها هست، سبب راهنمایی است خداوند برای ما قرآن فرستاده است که از آنها راه‌نماینده‌تر است و اگر در آن کتاب‌ها جز مایه گمراهی نیست، خداوند ما را از شر آن‌ها در امان داشته است.
ص117


📓 دو قرن سکوت
📓 #عبدالحسین_زرین_کوب
📓 #نشر_سخن

@KLIDAR

 

 

 



دیدگاه های شما