دولت و انقلاب در ایران (1341 ـ 1361)

30 اردیبهشت 1398


کتاب حاضر، حاصل پژوهش‌های آقای بشیریه برای رساله دکتری ایشون بوده که سال‌ها پیش منتشر شده است. مترجم در مقدمه گفته است که در حین ترجمه‌ی این کتاب، متوجه می‌شود پیش از این، نشر نگاه معاصر با ترجمه #علی_اردستانی این کتاب را با نام "زمینه‌های اجتماعی انقلاب ایران" منتشر کرده‌اند.

از آنجا که این کتاب، حاصل یک پژوهش است، به بی‌طرفانه‌ترین شکل ممکن، به گردآوری مطالب پرداخته و به مطرح کردن اتفاقات و عواملی می‌پردازد که باعث شکل‌گیری انقلاب و مخالفت با حکومت شاهنشاهی شد. گرچه برای نوشتن آن محدودیت کمّی وجود داشته است، اما بشیریه توانسته در کمترین میزان صفحات، بیشترین نکات را جای دهد. البته شاید این کتاب در بخش‌هایی نیز کاستی‌هایی داشته باشد اما برای رفع آنها نیاز به پژوهش‌های جدید و مفصل‌تری خواهد بود.

از مواردی که در این کتاب بررسی شده می‌توان به  "سیرتکاملی ساختار دولت" ، "ظهور ایدئولوژی انقلابی، تجدید حیات ملی گرایی اسلامی" و "بحران اقتصادی و بحران دیکتاتوری" اشاره کرد. اما شاید از بخش‌های جالب این کتاب، بخش‌های پایانی و "ترمیدور" باشد. اگر به تاریخ این پژوهش دقت کرده باشید، خواهید دید که تمامی آن در دوران پهلوی نبوده و بخشی از آن مربوط به سال‌های اولیه پس از انقلاب و شکل‌گیری حکومت جدید است. بنا بر گفته‌ی نویسنده، ترمیدور در دوران انقلاب فرانسه این‌گونه رخ داد: «در دوره ترمیدوری، بسیاری از فعالیت‌های سیاسی ممنوع می‌شود، بساط راهپیمایی‌های توده، رفته رفته برچیده می‌شود، دولت سیاست بسیج زدایی را در پیش می‌گیرد، مداخلات اقتصادی دولت رفته رفته رنگ می‌بازند، و خلاصه، انقلاب که در فاز عوام‌گرایانه، مسیری از راست به چپ داشت، دوباره از چپ به راست باز می‌گردد.» ص 335

چند سطر کتاب

در حالی که دولت موقت می‌کوشید جلوی بسیج اقشار سیاست‌زده را بگیرد، آیت‌الله خمینی و برخی همفکران روحانی‌اش به دنبال تداوم این بسیج مردمی بودند. در همین راستا بود که آیت‌الله خمینی از دولت موقت خواست تا گام‌هایی برای تامین منافع مستضعفین بردارد. او آب و برق را برای این اقشار رایگان کرد، دستور تاسیس بنیاد مسکن مستضعفین را صادر کرد، و به دولت دستور داد تا به جبران خسارات و ضرر و زیان‌هایی بپردازد که این اقشار در جریان انقلاب متحمل شده بودند. دولت موقت با این گونه اقدامات «شتابزده» مخالفت کرد. مساله‌ی مسکن فقرا مایه اختلاف شدیدی بین دولت موقت و سازمان‌های انقلابی شد. مردم جنوب تهران، با موافقت آیت‌الله (مهدی) کروبی که رئیس بنیاد مسکن بود، خانه‌هایی در شمال شهر را به اشغال خود درآوردند. دولت موقت با چنین اقداماتی مخالف بود و از این رو، اعطای اعتبارات دولتی به بنیاد مذکور را متوقف ساخت.
ص 257

📕دولت و انقلاب در ایران (1341 ـ 1361)/ نویسنده: حسین بشیریه/ مترجم: محمود رافع / نشر مانیا هنر/ 432 صفحه/ قیمت: 58 هزار تومان

یادداشت از: مهرنوش چمنی

▫️ t.me/klidar  ▫️instaklidar   ▫️.



دیدگاه های شما