نیوشه (فرهنگواره‌ی ضرب‌المثل‌های نیشابوری)/ محمد صادقی/ نشرنی‌نگار

27 مرداد 1397


درود! امروز با هم به سراغ یک کتاب نیشابوری می‌رویم. کتابی که فرهنگواره‌ای از ضرب‌المثل‌های این شهرِ دوست‌داشتنی و کهن خراسان است. نخست با هم بخشی از مقدمه کتاب را می‌خوانیم و بعد هم تعدادی ضرب‌المثل که حدس می‌زنم تا حالا نشنیده باشید. 

◀️دکتر محمد صادقی در مقدمه کتاب می‌نویسد: 
«گاهی کارکرد ضرب‌المثل‌ها، مانند واژه‌هاست؛ یک واحد جدا از کلام نیست و بیرون از متن، معنی معین و گاه دقیقی ندارند؛ «سنگی که می‌غلتد، خزه به خود نمی‌گیرد.» این ضرب‌المثل بدون متن و زمینه کاربرد آن، دو برداشت مثبت و منفی را به ذهن متبادر می‌کند. در میان انگلیسی‌ها معنی منفی و در میان اسکاتلندی‌ها معنی مثبت دارد. از آنجا که اغلب امثال و حکم دارای قابلیت دوگانگی در معنا هستند؛ درواقع، نشانه‌های موقعیت‌ها یا نشانه‌های نوع خاصی از روابط بین اشیاء هستند لذا باید در بافت کلام، آن‌ها را شناسایی و تحلیل کرد. 


◀️ می‌رسیم به گزیده‌ای از ضرب‌المثل‌ها. با این توضیح که در متن کتاب، آوانگاری و شیوه تلفظ هم آمده که ما اینجا نمی‌آوریم. اگر می‌توانید خودتان با گویش نیشابوری بخوانید وگرنه به متن نوشتاری رسمی که در سطر بعدی می‌آید اکتفا کنید!

▪️اگر میل چپّو بشه، از تکّه شیر مدوشه.
▫️اگر میل چوپان باشد از قوچ هم شیر می‌دوشد.

▪️به هر مچّید تکیه کیدُم، کورُم کید.
▫️به هر مسجد تکیه کردم، کورم کرد.

▪️تره به اشکی، خوشگه به مَشکی.
▫️(ظرف) تر با اشکی و ظرف خشک با مشکی شسته می‌شود.

▪️حرفی که از سی‌و‌سه دُندون گذشت از سی‌و‌سه ولَیَت گذشت.
▫️حرفی که از سی‌و‌سه دندان گذشت، از سی‌و‌سه ولایت گذشت.

▪️ددَه بلایَه، ننه گدایَه، زن نور خدایَه.
▫️خواهر بلاست، مادر گداست، زن نور خداست.

▪️زعفرون نخورده و لَو پوز زرد.
▫️زعفران نخورده و لب و دهانش زرد شده است.

▪️گاهی گول مگلانم، گاهی سفره‌ی بِ نانم.
▫️گاهی رنگارنگ هستم، گاهی سفره‌ی بی‌نان هستم.

▪️مو مورده شویم، چکر به بهیشت و جهنّمش درُم.
▫️من مرده‌شوی هستم، چه‌کار به بهشت و جهنمش دارم.

▪️هر کی اَمه ورّد قلِف کلُو، بته؛ هرکی اَمه ورّد استکون مَته.
▫️هرکه به دنبال دیگ بزرگ آمد، بده و هرکس که به دنبال استکان آمد، نده.

▪️هندونه د دندونت، آوش د تنبونت.
▫️هندوانه در دندانت، آبش در تنبانت.

▪️یک نه و صد آسُنی، یَک هو و به شرّش درمنی.
▫️یک نه و صد آسانی، یک بله و به شرش در مانی.
 

 نیوشه (فرهنگواره‌ی ضرب‌المثل‌های نیشابوری)/ محمد صادقی/ نشرنی‌نگار/ 194صفحه وزیری/ چاپ دوم 1397/ قیمت: 17هزارتومان



دیدگاه های شما